Lefkoşa Türk Belediyesi personeli Sayın Yusuf Doğan, 31 Ocak 2023 tarihinde emekli olduğunu ancak emeklilik ikramiyesinin yaklaşık 5 ay sonra 22 Haziran 2023 tarihinde ödendiğini, aradan geçen sürenin makul bir süre olmadığını ve Türk Lirasının döviz karşısında değer kaybetmesinden dolayı mağdur olduğunu iddia ederek konunun soruşturulması için Dairemize başvurmuştur.
Yapılan başvuru üzerine konu, 38/1996 sayılı Yüksek Yönetim Denetçisi (Ombudsman) Yasası kuralları çerçevesinde incelenmiştir.
Konuyla ilgili görüşleri alınmak üzere Lefkoşa Türk Belediyesi Başkanına 14 Eylül 2023 tarih ve OMB.0.00-03/00-23/112 sayılı yazımız gönderilmiştir. Sayın Başkan, 28 Eylül 2023 tarih ve LTB.0.02-184/03-23/E.5443 sayılı yazıyı Dairemize göndermiştir.
Lefkoşa Türk Belediyesi Başkanı Dairemize gönderdiği cevabi yazıda, belediye çalışanlarının emeklilik işlemlerinin emekliye ayrılacak kişinin bu hususta Belediye Başkanlığına vereceği bir dilekçe ile başladığını, emekliye ayrılma istemi için yapılan dilekçenin ardından son çalışma tarihinden sonra kazançlarından kesilen vergilerin kontrol edilmesi maksadıyla KKTC Maliye Bakanlığına bağlı Gelir ve Vergi Dairesine gönderildiğini, Gelir ve Vergi Dairesi tarafından kontrolü sağlandıktan sonra özlük dosyası ile birlikte Sayıştay Başkanlığının denetimine sunulduğunu belirtmiştir. Sayın Başkan emeklilik ikramiyesinin (kıdem tazminatı) ödenmesinin ve/veya emekli işlemlerinin yapılmasının Sayıştay Başkanlığının yapacağı denetleme ve/veya kontrol sonrasında gerçekleştirildiğini bu sürenin Değiştirilmiş ve Birleştirilmiş şekli ile yürürlükte olan 51/1995 sayılı Belediyeler Yasasının 31(2)(B) maddesine göre en geç 3 ay içerisinde olması gerektiğini eklemiştir.
Değiştirilmiş ve birleştirilmiş şekliyle 51/1995 sayılı Belediyeler Yasasının 31’inci maddesinin 2. fıkrası şu şekildedir:
|
|
(2)
|
(A)
|
Belediyelerin, Devlet bütçesinde öngörülen Devlet gelirlerinden ayrılan payları ile Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasası kurallarına bağlı gelirlerine ve kamu hizmetlerine tahsis edilmiş taşınır ve taşınmaz mallarına haciz konamaz ve garnishee yoluyla da el konulamaz.
Ancak belediyeler tarafından, Kıbrıs Türk Sosyal Sigortalar Yasası ve Sosyal Güvenlik Yasası uyarınca istihdam edilen belediye çalışanları ile belediyeye bağlı döner sermayeli kuruluş ve işletme çalışanlarının bahse konu Yasalar ile İhtiyat Sandığı Yasası, Katma Değer Vergisi Yasası ve Gelir Vergisi Yasası altında yatırılması öngörülen cari ay prim, depozit ve vergi borçları ile varsa gecikme faizleri, gecikme zamları ile su ve elektrik kullanım bedelleri, ilgili belediye tarafından yasal süreleri içinde ve her halükarda bir ay süre ile yatırılmaması halinde Çalışma İşleriyle Görevli Bakanlık, sosyal sigorta ve ihtiyat sandığı prim ve depozit miktarları ile ilgili olarak kesilen miktarı söz konusu yatırımların yapılması için yukarıda adı geçen yasaların öngördüğü en son tarihten itibaren en geç on gün içinde, bu yatırımların faizleri ile birlikte hesaplanarak Devlet Bütçesinde öngörülen mahalli gelirlerden ayrılan paydan kesilmesi için İçişleriyle Görevli Bakanlığa yazılı bildirimde bulunmakla mükelleftir. Bu Yasanın 108’inci maddesi uyarınca ilgili belediyeye ödenecek olan Devlet Bütçesinde öngörülen mahalli gelirlerden ayrılan paydan kesilmesi bu kuralın dışındadır. İçişleriyle Görevli Bakanlık, bu bildirim üzerine ilgili belediyenin o ayki ayrılan payından kesinti yapılabilmesine olanak sağlayacak şekilde gerekli olan talep yazılarını hazırlayıp Maliye İşleriyle Görevli Bakanlığa iletmek zorundadır. Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık hesaplanan meblağı ilgili Belediyenin o ayki payından kesip ilgili kurumlara yatırmakla mükelleftir. Vergi borcuna ilişkin olarak Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık, İçişleriyle Görevli Bakanlığa gerekli bildirimleri yapar. Bu fıkra uyarınca kesilen miktardan öncelikle sosyal sigorta borçları ilgili kuruma yatırılır ve kalan miktar sırasıyla ihtiyat sandığı, vergi borçları ve su ve elektrik kullanım bedellerine karşılık ilgili kurumlara ödenir.
|
|
|
|
(B)
|
Bu fıkra kuralları uyarınca belediyelerden herhangi bir nedenle ayrılan veya emeklilik menfaati elde ederek ayrılan Belediye Başkanı dahil tüm çalışanların en geç üç ay içerisinde ödenmeyen prim ve depozit borçları ile kıdem tazminatı ve emekli ikramiyesi borçları, ilgili belediyeden ve Sayıştay Başkanlığından gerekli hesapları almak suretiyle çalışanın kazanılmış haklarına ilişkin olarak ilgili belediyenin Devlet Bütçesinde öngörülen mahalli gelirlerden ayrılan paydan kesilerek ödenir.
|
Yukarıdaki 51/1995 sayılı Belediyeler Yasasının 31’inci maddesinin 2. fıkrasının (B) bendi uyarınca Belediye Başkanı da dahil olmak üzere eğer bir belediye çalışanı herhangi bir nedenle görevinden ayrılırsa veya emekli olursa, belediyenin ona ödemesi gereken: sigorta primleri, depozit borçları, kıdem tazminatı, emekli ikramiyesi borçları gibi kazanılmış hakları için Sayıştay Başkanlığından ve ilgili belediyeden hesaplar alınır. Çalışanın hak ettiği tutar belirlenir. Bu tutar Devlet Bütçesinde öngörülen mahalli gelirlerden ayrılan paydan kesilerek en geç üç ay içinde ödenir.
Lefkoşa Türk Belediyesi Başkanı Sayın Yusuf Doğan’ın emeklilik işlemleri ile ilgili süreci şu şekilde aktarmıştır; “Sayın Yusuf Doğan 7 Eylül 2022 tarihli bir dilekçeyle emekliye ayrılmak için Lefkoşa Türk Belediyesine başvurmuştur. Sayın Doğan’ın dosyası gelir vergisi kesintilerinin kontrolü yapılmak üzere 10 Şubat 2023 tarihinde Gelir ve Vergi Dairesine gönderilmiş, yapılan kontrollerde konu şahsın eksik bildirimlerinden dolayı 1,782.38 TL’lik vergi farkı çıkmış ve bu tutarın emekli ikramiyesinden (Kıdem Tazminatı) kesilerek ödemesi Gelir ve Vergi Dairesine yapılmıştır. Yapılan kontrolün ardından 15 Şubat 2023 tarihinde konu dosya Lefkoşa Türk Belediyesine iletilmiştir. Konu Belediye 15 Şubat 2023 tarihli bir yazı, konu şahsın özlük dosyası ve harcama belgesi ile birlikte Sayıştay Başkanlığının denetimine sunulmuştur. Sayıştay Başkanlığı 2 Haziran 2023 tarihli bir yazı ile konu şahsın dosyasını ve yapılan denetleme sonuçlarını Lefkoşa Türk Belediyesine göndermiştir. Sayın Yusuf Doğan’a 2205278 nolu Kıbrıs Vakıflar Bankası Ltd. keşideli Lefkoşa Türk Belediyesi çeki ile ödeme yapılmıştır. 23 Haziran 2023 tarihinde konu çek işlem görmüştür.”
Sayın Harmancı kıdem tazminatı ödenmesinin ve/veya emekli işlemlerinin yapılmasının Sayıştay Başkanlığının yapacağı denetleme ve/veya kontrol sonrasında gerçekleştirildiğini bu sürenin Değiştirilmiş ve Birleştirilmiş şekli ile yürürlükte olan 51/1995 sayılı Belediyeler Yasasının 31(2)(B) maddesine göre en geç 3 ay içerisinde olması gerektiğini belirtmiştir. Ancak yasada kastedilen 3 ay kıdem tazminatı hakkını kazandığı günden itibaren olan 3 aydır. Yani Sayın Yusuf Doğan için bu süre 31 Ocak 2023 tarihi itibarıyla işlemeye başlamıştır. Sayıştay Başkanlığı 2 Haziran 2023 tarihli yazısıyla, yapılan inceleme sonucunda dosyayı uygun bulduğunu bildirmiştir. Bunun üzerine Sayın Doğan’a Lefkoşa Türk Belediyesi tarafından 22 Haziran 2023 tarihinde kıdem tazminatı için ödeme emri çıkmıştır. Ancak 51/1995 sayılı Belediyeler Yasasının 31. maddesinin 2. fıkrasının (B) bendi gereğince, ödemenin en geç 2023 yılının Nisan ayının sonunda yapılması gerekiyordu. Dolayısıyla, Sayın Doğan’ın kıdem tazminatını yasanın öngördüğü sürenin bitiminden yaklaşık bir buçuk ay sonra aldığı tespit edilmiştir.
Lefkoşa Türk Belediyesinin 51/1995 sayılı Belediyeler Yasasının 31’inci maddesinin 2. fıkrasının (B) bendindeki emeklilik ve/veya kıdem tazminatı işlemlerinde en geç 3 ay koşulunu gözeterek hareket etmesi, işlemlerin Maliye Bakanlığı veya Sayıştay Başkanlığında uzamaması için takibini yapması ve hızlandırılmasını talep etmesi veya ödemenin emeklilik tarihinden itibaren 3 ay içinde yapılabilmesi ve mağduriyet yaşanmaması için müdahale etmesi gerekmekteydi. Özellikle dövizin yükselişte olduğu dönemlerde kıdem tazminatı ve/veya emeklilik işlemlerine hassasiyet gösterilmesi konu yükselişten kaynaklanan mağduriyetlerin giderilmesinde fayda sağlayacaktır.
Sonuç olarak, Sayın Yusuf Doğan’ın şikayetinde haklı olduğu ve Lefkoşa Türk Belediyesinin idari bir ihmalde bulunduğu kanaatindeyim.
İlkan VAROL
Yüksek Yönetim Denetçisi
(Ombudsman)